ADAM CHĘTNIK (1885-1967) to najbardziej
zasłużony badacz kultury kurpiowskiej i miłośnik regionu. Urodził się w
Nowogrodzie Łomżyńskim nad Narwią, w rodzinie rolniczo - rzemieślniczej.
Od najmłodszych lat i przez całe dorosłe życie ciężko i wytrwale
pracował. Poświęcił się ukochanej kurpiowskiej ziemi rodzinnej i jej
mieszkańcom. Jego pasją były badania etnograficzne i historyczne tego
regionu, związane z kulturą, obyczajami i folklorem kurpiowskim. Jego
80-letni dorobek życia jest nieoceniony. Różnorodne zainteresowania i
kierunki Jego badań przyniosły w efekcie ok. 100 prac zwartych i
kierunki Jego artykułów. Znany jest też Jako działacz społeczno -
polityczny i kulturalno - oświatowy, który miał ogromne zasługi w
kształtowaniu świadomości obywatelskiej ludności zamieszkującej
pogranicze mazursko - kurpiowskie.
Jednym z głównych obszarów zainteresowań Chętnika była historia Puszczy
Zielonej, a w szczególności dzieje rodzinnego regionu. Jego pasją od
najwcześniejszych lat stały się badania etnograficzne i historyczne
Ziemi Kurpiowskiej. Pierwszą książkę pt. "Puszcza Kurpiowska";
opublikował w 1913 r., a w 1915 r. ukazała się "Chata Kurpiowska". Do
najbardziej reprezentatywnych historycznych prac Chętnika należą: "Życie
Puszczańskie Kurpiów" i "Mazurskim Szlakiem", a także monografie
Nowogrodu, Myszyńca, Dąbrówki, Opęchowa.
Trud badawczy Chętnika został zawarty również w wielu opracowaniach,
m.in. "Kurpiach", "Z Kurpiowskich obozów", "Obrazki i gadki", "Krótki
przewodnik po Kurpiach", "Kalendarzyk zwyczajów i obrzędów ludu
kurpiowskiego", "O bursztynie i przemyśle bursztyniarskim".
Wiele czasu, energii i zdrowia poświęcił organizowaniu muzeów na
Kurpiach i zagadnieniom muzealnictwa. Jego dziełem są dwa muzea: w Łomży
i Nowogrodzie - zakładane dwukrotnie, pomagał także w organizowaniu
działów w Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Młocinach i Muzeum Ziemi w
Warszawie.
Zajmował się też działalnością wydawniczą. Redagował pismo dla młodzieży
wiejskiej "Drużyna" oraz wydawał "Gościa Puszczańskiego"; (1919-1922) i
"Gościa Pogranicznego" (1920-1922).
Muzyczne zainteresowania Chętnika są dość znaczące. Był muzykiem
amatorem grającym na wielu instrumentach, twórcą i reżyserem zespołu
pieśni i tańca, lutnikiem, dokumentalistą i propagatorem muzycznego
folkloru Kurpiów. "Instrumenty muzyczne na Kurpiach" to monograficzne
opracowanie, jedna z najcenniejszych jego prac.
W swojej działalności publicystycznej zajmował się problemami emigracji
zarobkowej z Kurpiowszczyzny oraz pogranicza kurpiowsko -mazurskiego.
Adam Chętnik był poetą. Za pomocą wierszowanej twórczością uczył swoich
ziomków poznawać i kochać swą przeszłość, kurpiowską kulturę i Puszczę
Zieloną. Dzięki wrażliwości i wyobraźni ukazywał poprzez plastyczne
obrazy historię, przyrodę, walkę i życie Kurpiów, które dopełniał rymem
i melodią. Jego wiersze były proste, oparte na doświadczeniu,
przeżyciach i wiedzy.
Jak powiedział o nim Stanisław Pajka - był ambasadorem Kurpiowszczyzny,
ponieważ dzięki jego pracy Kurpiowszczyzna przenikała do ogółu
świadomości Polaków i stawała się coraz bardziej znana w całej Polsce.
Zmarł 29 maja 1967 r. w Warszawie; został pochowany na cmentarzu w
rodzinnym Nowogrodzie.
28 maja 1988 r. Publiczna Szkoła Podstawowa w Jednorożcu, jako
pierwsza, otrzymała imię Adama Chętnika - piewcy i badacza
Kurpiowszczyzny.